![]() |
| Iglesia parroquial de Santa Colomba de las Monjas (Zamora) |
Los orígenes del monasterio cisterciense del Salvador, o de San Bernardo, de Benavente hay que buscarlos en un antiguo cenobio altomedieval fundado en la localidad de Santa Colomba de la Monjas, a unos cinco kilómetros. Tenemos noticias del mismo a partir del año 1092, cuando diversos documentos mencionan una fundación monástica dedicada a San Salvador, en el territorio de Polvorosa, junto al río Órbigo: “in loco Sancti Saluatoris in territorio de Puluurera, sito iuxta riuulo Orbeco”.
No conocemos con certeza el momento de la fundación de este monasterio, pero sí sabemos que a finales del siglo XI la propiedad del mismo estaba a repartida entre varios herederos. Entre ellos se citan a Pedro Bermúdez, Bermudo Peláez, Auro Dulce, Fernando Flainez y Mayor Núñez. Varias de estas porciones acabaron, como consecuencia de confiscaciones, en manos del rey Alfonso VI, quien las entregó en 1097 a la catedral de León.
El monasterio se asentaba sobre una antigua villa: la villa de "Santa Colomba de Polvoreda y Arcos", tal vez relacionada con varios yacimientos romanos próximos. Los diplomas de la época utilizan diversos referentes espaciales para localizar este enclave, siempre en la confluencia del Esla y el Órbigo: “quod est situm inter duos fluuios qui dicuntur Estula et Orbego, et dicitur illud monasterium ex uocabulo Sancti Saluatoris, in uilla que uocatur Sancta Columba de Poluorera et de Arcus”. El nombre de “Santa Colomba de Arcos” es el más habitual en estos documentos de finales del siglo XI.
A partir de entonces, la memoria de esta primera fundación se pierde. Parece que la vida monástica se extinguió, pues no volvemos a encontrar nuevas menciones. En 1116 el obispo Diego entrega a la catedral de León posesiones en este lugar, pero ya no se menciona ningún monasterio: "In Sancta Columba de Arcos, VIam partem que fuit de Pelagio Uellidiz, et totam racionem que fuit de Fernando Flainiz".
No será hasta 1181 cuando un grupo de familias realizan una donación para la fundación de un nuevo monasterio femenino bajo la Orden del Císter en este mismo emplazamiento: “in quorum honore ecclesia fundata est in uilla que Sancta Columba dicitur, territorio Puluurera secus fluuium Auruego”.
Esta segunda fundación vincula de forma clara el monasterio de Santa Colomba con la villa de Benavente. La aldea estaba dentro de los límites del alfoz del concejo, varios de sus fundadores están emparentados con familias de los primeros repobladores de la villa y en el propio documento encontramos la confirmación del concejo de Benavente, de su notario, de ocho de sus alcaldes y del concejo de Santa Colomba. Según una tradición antigua recogida por diversos autores, las primeras monjas cistercienses que pueblan el monasterio provenían de Gradefes. Sin embargo, fue con el monasterio de Moreruela con el que existió históricamente una relación de filiación.
APÉNDICE DOCUMENTAL
1181, diciembre, 12.
Rodrigo Pérez, Pedro Peláez, Rodrigo Fernández, Jimena Gómez, Rodrigo Muñiz, Gonzalo Rodríguez y sus familias fundan y dotan el monasterio de San Salvador, en territorio de Polvorosa, bajo la Orden de Santa María del Cister, estableciendo entre las condiciones que la abadesa de dicho lugar sea siempre de la familia de los fundadores. Así mismo, el monasterio debe ayudar a los miembros de la familia que caigan en la pobreza.
Copia autorizada existe en el Archivo del monasterio de El Salvador.
ED. R. GONZÁLEZ RODRÍGUEZ, “Documentos para la historia de Benavente durante el reinado de Fernando II (1157-1188)”, Brigecio. Revista de estudios de Benavente y sus tierras, 3 (1993), pp. 241-242; D. YAÑEZ NEIRA, “Los monasterios de Santa Colomba y el Salvador de Benavente”, AL, 95-96 (1994), pp. 264-266; D. YÁÑEZ NEIRA y F. FERRERO FERRERO, El Monasterio Cisterciense de San Salvador y Santa Colomba de las Monjas, Zamora, 2003, pp. 167-169.
(Christus) In nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, cuius imperium et regnum permanet per nunquam finienda secula seculorum. Amen. In honore Domini nostri Iesu Christi, et Beate Marie semper Virginis, et Beati Michaelis Archangeli, Sancti Isidori, sanctorum Apostolorum Andree, Ioannis, et Iacobi, Sancti Vicentii Levite, sanctorum Torquati, et sociorum eius sanctorum Sperati et Marine, sanctarum Iuste et Rufine, in quorum honore ecclesia fundata est in uilla que Sancta Columba dicitur, territorio Puluurera secus fluuium Auruego.
Ego Rodericus Petri et Gundisaluo Petri, Petrus Petri, Tareisa Petri, Urraca Petri. Et ego Petrus Pelagii, Fernandus Pelagii, Aluarus Pelagii, Urracha Pelagii, Iulana Pelagii. Et ego Rodericus Fernandi, filius Fernandi Captiui. Et ego Exemena Gomez et ego Rodericus Muniz, et Fernandus Muniz. Et ego Gundisaluus Ruderici, una cum subrinis meis Gundisaluus Petri, Garsia Petri, Maiore Petri. Nos omnes diuino accensi amore illud Euangelicum attendentes preceptum qui sit: Date et dabitur uobis. Et illud: Date eleemosinam et omnia munda sunt, quia sicut aqua extinguit ignem ita eleemosina extinguit peccatum; damus et concedimus ob remedium animarum nostrarum et parentum nostrorum predictum monasterium Sancti Saluatoris cum omnibus hereditatibus sibi pertinentibus tam populatis quam non populatis, cum fluuiis et ribulis, molendinis, pratis, montibus, pascuis, et cum omnibus suis directuris et pertinentiis Deo Omnipotenti. Tali siquidem ratione ut ab hac die semper ibi abbatisa habeatur benedicta et sanctimoniales que serviant Deo sub Regula Sancti Benedicti in Ordine Sancte Marie de Cistels. Abbatisa uero huius monasterii semper sit de progenie eorum qui in hac charta scripti sunt. Si forte euenerit ut conueniens abbatisa de nostra progenie non inueniatur, eligatur abbatisa de ceteris sanctimonialibus huius monasterii Deo servientibus. Abbatisa uero huius monasterii semper eligatur consilio conuentus sanctimonialium huius monasterii et nostri, uel nostra posteritatis, quos domine hius monasterii inuenerint. Si autem uxores nostre, uel sorores nostre, uel filie vel nepte, uel aliqua de nostra posteritate progenite habitum monachalem recipere uoluerit, et sub regula Sancti Benedicti, et Sancte Marie de Cistels claustraliter cum sanctimonialibus conuersare uoluerit, omnino recipiantur, siue bona, siue male sint. Et si aliquis homo de nostra posteritate oppressus fuerit paupertate, uel nimia infirmitate, uel misellus fuerit quod aliter non possit uiuere, recipiatur in hoc monasterio, et detur ei rationem et lectum cum aliquo stramento. Hoc autem precipue mandamus quod abbatisa, uel sanctimoniales non habeant potestatem donandi hoc monasterium alicui regi, uel alicui concilio terre. Si autem committere voluerint, perdant ipsum monasterium. Et notum sit omnibus hominibus, tam presentibus quam futuris, quod si domine huius monasterii non potuerint Deo seruire secundum Ordinem Sante Marie de Cistels monasterium illud, cum omnibus suis hereditatibus, et pertinentiis, et cum ... et sic habeatur sicut chartula illa, quam antecessores nostri fecerunt, denunciat.
Si aliquis de nostris, uel de extraneis hoc nostrum contradixerit factum, sit maledictus sit maledictus (sic) et excommunicatus, et cum Iuda Domini traditore in inferno damnatus, persoluatque abbatisse, uel uoci huius monasterii pulsanti mille libras auri et quod inuaserit in quadruplum reddat, et hoc nostrum factum semper maneat firmum.
Facta charta era Ma CCa XVIIIIa II Idus decembris. Regnante Rege Fernando cum filio suo rege Alfonso in Legione, Gallecia, Asturiis, Estremadura.
Maiordomus Comite Urgeli. Signifero Gundisaluus Roderici de Azagra. Fernando Astoricensis ecclesie episcopo. Roderico Ouetensis episcopo. Manrico Legionensis episcopo. Wilelmo Zemorensis episcopo.
Ego Rodericus Petri et ego Petrus Pelagii, cum supradictis nostris germanis, et parentibus hoc scriptum quod fieri iussimus propriis manibus roborauimus et signum fieri iussimus.
(1ª col) Guter Roderici conf. Pelaez Tabuladelo conf. Fernandus Roderici de Benauento conf. Petrus Pelagii de Arnales conf. Pelagius Nicolaz conf. Rodericus Martini de Columbrianos conf. Gomez Diaz conf. Petrus Moro conf. Gomez Petri conf. Pelaez Petri conf.
(2ª col.) Petrus Monacino Alcalde conf. Bernaldus de Alymges Alcalde conf. Nicola Pelaez Alcalde conf. Rodericus Michael Alcalde conf. Petrus Michael Alcalde conf. Garsia Muniz Alcalde conf. Fernandus Cotan Alcalde conf. Stephanus Petri Alcalde conf. Pelagius Arganza conf. Sanctius Nicola conf.
Concilium Beneuenti conf. Concilium Sancte Columbe conf. Petrus testis, Ioannes testis, Pelaez testis. Nunus notuit.

No hay comentarios:
Publicar un comentario